fa روند تغییرات شاخص‌های مهم سلامت و الگوی نابرابری جغرافیایی آنها در جمعیت روستایی کشور عمومى General پژوهشی Original <p> <strong> مقدمه:</strong> علی‌رغم ارزش بسیار زیاد اطلاعات زیج حیاتی در پایش و ارزشیابی عملکرد نظام سلامت، تا کنون کمتر به صورت منسجم و دقیق این اطلاعات مورد تحلیل قرار گرفته است. این مطالعه با هدف بررسی روند تغییرات و الگوی نابرابری شاخص‌های سلامت در جمعیت روستایی کشور در طول زمان، از طریق تحلیل عمیق اطلاعات زیج سلامت انجام گردید. </p><p><strong>روش کـار:</strong> مقادیر 9 شاخص مهم سلامت زیج حیاتی برای سال‌های 1372 تا 1384 از گزارش‌های رسمی سالانه معاونت سلامت استخراج و برای سال‌های 1385 و 1386 به کمک مدل رگرسیون خطی و رگرسیون فراکشن پلی‌‌‌نومیال پیش‌بینی شد و سپس روند زمانی شاخص‌ها تحلیل شد. همچنین شاخص‌ها توسط روش Z-Score استاندارد شده، نقشه جغرافیایی توزیع شاخص‌ها برای دو دوره زمانی 79 -1375 و 84 -1380 تهیه گردید و الگوی نابرابری تحلیل شد . </p><p><strong>یافته‌ها:</strong> میزان‌های مرگ کودکان زیر پنج سال، زیر یک سال و نوزادان، شاهد یک روند نزولی در طول این 13 سال بوده است. اما کاهش مرگ نوزادان، شیب کمتری (26/0- = b ) نسبت به کاهش مرگ کودکان زیر پنج سال (60 /1- = b ) و زیر یک سال (16 /1- = b ) داشته است. درصد زایمان‌های انجام شده توسط افراد دوره ندیده در کشور حدود 5/3 برابر کاهش داشته است. همچنین میزان مرگ مادران ناشی از عوارض بارداری نیز طی این سال‌ها از 47 به 32 مورد به ازای هر صدهزار تولد زنده کاهش داشته است. در شاخص درصد زایمان‌های انجام شده توسط افراد دوره ندیده، الگوی نابرابری در استان‌ها در مقطع زمانی اخیر به سمت همگونی بیشتر پیش رفته است. شاخص متولدین با وزن کمتر از 2500 گرم از 9/2% به 6/4% رسیده است و تنها شاخصی بود که میانگین کشوری آن روند افزایشی نامطلوب داشت. میزان باروری کلی و پوشش تنظیم خانواده علی‌رغم ارتقا مناسب در دهه 70، بعد از آن تقریباً ثابت باقی‌ مانده است و طبق پیش‌بینی، تا سال 1386 نیز تغییر قابل توجهی نخواهد داشت. الگوی نابرابری در شاخص‌های باروری تغییرات بسیار ناچیزی در استان‌ها داشته اما در شاخص میزان باروری کلی، تا حدودی به سمت همگونی بیشتر استان‌ها رفته‌ایم. </p><p><strong>نتیجه‌گیری:</strong> نتایج این مطالعه نشان داد که در یکی دو دهه اخیر ارتقا قابل قبولی در بسیاری از شاخص‌های سلامت در مناطق روستایی کشور به دست آمده است. از طرف دیگر علی‌رغم کاهش نابرابری در بعضی شاخص‌ها در سال‌های اخیر، کماکان نابرابری، مشکل مزمن و عمده نظام سلامت روستایی کشور است. </p> <p><strong>Introduction: </strong>Despite the valuable information contained in the Vital Horoscope in regard with monitoring and evaluation of Iranian health system performance, few in-depth analyses of this information are available. We carried out this study to assess the time trend as well as the inequality pattern of health indicators in rural population of Iran applying the information derived from the Vital Horoscope in an in-depth analysis. </p><p><strong>Methods: </strong>Values of nine main health indicators were extracted from the official annual reports of Deputy for Health from 1993 to 2005. We predicted their values for 2006 and 2007 using linear regression and fractional polynomial regression models, and then analyzed the time trends of indicators’ changes. In addition, indicators were standardized with z score method, geographical map of indicators’ distributions were developed for two time bands of 1996-2000 and 2001-2005, and pattern of inequality was analyzed. </p><p><strong>Results: </strong>Under-5 Mortality Rate (U5MR), Infant Mortality Rate (IMR), and Neonatal Mortality Rate (NMR) have had a decreasing trend during the recent 13 years. However, NMR reduction gradient ( b =-0.26) was less than that for U5MR ( b =-1.60) and IMR ( b =-1.16). Percentage of deliveries attended by unskilled persons has decreased by 3.5 times and Maternal Mortality Rate (MMR) has reduced from 47 to 32 deaths per 100,000 live births. Inequality pattern of the former indicator has tended to more homogeneity among the provinces in the latter time band. Proportion of newborns with birth weight less than 2500 grams has increased from 2.9% to 4.6% and has been the only indicator whose average national values has had undesirable increase. Total Fertility Rate (TFR) and family planning coverage have had an appropriate improvement during 1990’s but had a relative plateau thereafter and will have no significant changes by 2007 according to the prediction. Inequality pattern of fertility indicators has had a very negligible change among the provinces, but TFR has somehow tended to more homogeneity among the provinces. </p><p><strong>Conclusion: </strong>Our findings indicate an acceptable improvement in many of the health indicators in rural areas of Iran during the recent 1-2 decades. On the other hand, despite the inequality decrease in some of the indicators in recent years, still inequality remains as the chronic and main problem of rural health system in Iran. </p><p><i><strong>Hakim Research Journal 2008 10 (4):1- 10. </strong></i></p> سلامت، نابرابری، شاخص سلامت، زیج حیاتی، پیش‌بینی. Health, Inequality, Health indicators, Vital Horoscope, Prediction 1 10 http://hakim.tums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-5-6&slc_lang=fa&sid=1 دکتر محمد موحدی No دکتر بهزاد حجاری‌زاده No اعظم‌دخت رحیمی No معصومه آرشین‌چی No خدیجه امیرحسینی No دکتر محمداسماعیل مطلق No دکتر علی‌اکبر حق‌دوست ahaghdoost@gmail.com Yes