fa میزان و الگوی مرگ‌و‌میر ناشی از آلودگی‌های زیست محیطی حاصل از جنگ عراق و کویت در جمعیت ساکن استان‌های جنوبی زاگرس و مقایسه آن با ساکنین استان‌های شمالی زاگرس عمومى General پژوهشی Original <p> <strong> مقدمه:</strong> جنگ سال 1369 خلیج فارس با حمله عراق به کویت و اشغال نظامی این کشور آغاز شد. ب ه دنبال آن 34 کشور جهان با مجوز شورای امنیت سازمان ملل متحد در دی ماه سال 1369 به نیروهای عراقی مستقر در کویت یورش برده و ارتش عراق را مجبور به عقب‌نشینی کردند. نیروهای عراقی در جریان این عقب‌نشینی اقدام به آتش زدن چاه‌های نفت کویت نمودند و بیش از 600 حلقه چاه نفت به آتش کشیده شد. این جنگ علاوه بر تبعات دیگری که در پی داشت، آلودگی زیست محیطی گسترده‌ای به دلیل آزاد شدن نفت در آب‌های خلیج فارس و آلودگی ایجاد شده ناشی از سوخت چاههای نفت و ورود مواد شیمیایی و ذرات ریز حاصل از آن در آب و هوا، ایجاد نمود که کشورهای همجوار از عوارض ناشی از آن متأثر شدند. در ایران نیز به نظر می‌رسید استان‌های مجاور منطقه جنگی و نیز استان‌هایی که در مسیر حرکت دود ناشی از آتش‌سوزی چاه‌های نفت قرار داشتند، در معرض اثرات مستقیم و غیرمستقیم این واقعه قرار گرفته باشند. این مقاله به بررسی میزان و الگوی مرگ‌و‌میر ناشی از آلودگی‌های زیست محیطی حاصل از این جنگ در جمعیت ساکن در استان‌های جنوبی زاگرس و مقایسه آن با استان های شمالی زاگرس می‌پردازد. </p><p> <strong> روش کار:</strong> مطالعه در بهار سال 1382 در استان بوشهر، شهرستان‌های جنوبی استان خوزستان، شهرستان‌های جنوبی استان فارس، شهرستان‌های غربی استان هرمزگان و شهرستان گچساران از استان کهکیلویه و بویراحمد که طبق نقشه‌های موجود در مسیر حرکت دود قرار داشتند (به عنوان منطقه مورد) و استا‌ن‌های سمنان و مرکزی (به عنوان مناطق شاهد) انجام شد. نمونه برآورد شده شامل 6000 خانوار با سابقه سکونت 13 سال و بیشتر در منطقه تحت مطالعه بود که با نمونه‌گیری خوشه‌ای انتخاب شد. در هر خانوار وضعیت اعضای فعلی خانوار و تاریخچه مرگ‌و‌میر خانوار از 15 سال قبل، مورد بررسی قرار گرفت. </p><p> <strong> یافته‌ها:</strong> نهایتاً تعداد 3246 خانوار در منطقه مورد و 3110 خانوار در مناطق شاهد مورد بررسی قرار گرفتند. تعداد افراد 10 سال و بالاتر این خانوارها در منطقه مورد، 14171 نفر و در مناطق شاهد، 11329 نفر بود. به ترتیب 5/48% و 5/47% افراد نمونه های مناطق مورد و شاهد مذکر بودند . میزان مرگ در کودکان زیر یک سال در مناطق مورد و شاهد به ترتیب 9/175 و 4/124 در ده هزار بوده است. </p><p> <strong> نتیجه‌گیری:</strong> بررسی تاریخچه مرگ‌و‌میر در خانوار نشان داد که روند مرگ‌و‌میر کودکان یک تا 9 سال از سال 1368 تا 1380 در مناطق مورد، به طور مشخص نسبت به مناطق شاهد در حال افزایش بوده است. میزان‌های مرگ گروه سنی 60 تا 79 سال در مناطق مورد همواره بیشتر از مناطق شاهد بوده است. </p> <p><strong>Introduction: </strong><i><i>The Persian Gulf War of 1991 started with invasion of Kuwait by Iraq and its military occupation. Authorized by the United Nations, 34 countries of the world attacked the Iraqi troops in Kuwait in January 1991 and forced them to retire. Iraqi forces set fire to Kuwaiti oil fields as they retreated out and more than 600 oil wells were torched. Besides other consequences, this war caused a widespread bio-environmental pollution due to oil spill into the Persian Gulf and pollution of air and water by the chemicals and particulate matter from oil fire. This pollution affected the countries in the vicinage. It seemed that the provinces of Iran which were in the vicinity of the battlefields, as well as those provinces that where in the route of oil fire smoke movement were affected by direct and indirect impacts of this event. Assessment of mortality rates and pattern due to bio-environmental pollution from this war in population of southern Zagross provinces and their comparison with northern Zagross are presented in this article. </i></i></p><p><strong>Methods: </strong><i><i>This study was performed in spring of 2003 in Bushehr province, southern districts of Khuzestan province, southern districts of Fars province, western districts of Hormozgan province, and Gachsaran district of Kohgiluyeh- Boyerahmad province, which had been in the route of smoke movement according to the available maps (as the case area), and Semnan and Markazi provinces (as the control areas). The estimated sample consisted of 6000 households with residence history of 13 years or more in the studied areas, and was selected through cluster sampling. Current status of all members and the mortality history in the previous 15 years was studied in each household. </i></i></p><p><strong>Results: </strong><i><i>Eventually, 3246 households in the case area and 3110 households in the control areas were assessed. Number of individuals older than 9 year in these families was 14171 in the case area and 11329 in the control areas. Respectively, 48.5% and 47.5% of individuals in the case and control area samples were male. </i><i>Mortality rate in children in case area have been higher than control area. Mortality rate in children younger than one in case and control area was 175.9 and 124.4 (per 10000) </i><i>respectively. </i></i></p><p><strong>Conclusion: </strong><i><i>Household mortality history assessment revealed that the mortality trend of the 1-9 year old children in the case area from 1990 to 2002 was significantly increasing as compared against the control areas. The 60-79 year age group had consistently higher mortality rates in the case area in comparison with the control areas. </i></i></p><p> <i> </i></p><p><strong>Keywords: </strong><i><i>Mortality history, Bio-environmental pollution, Persian Gulf War, The Oil war. </i></i></p><p> <i> Hakim Research Journal 200710 (3): 54- 61. </i><i /></p> تاریخچه مرگ‌و‌میر، آلودگی‌های زیست محیطی، جنگ خلیج فارس، جنگ نفت. 54 61 http://hakim.tums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-5-4&slc_lang=fa&sid=1 دکتر حمید اکبری nahidjafari_b@yahoo.com Yes دکتر محسن نقوی No دکتر ناهید جعفری No فرشته فقیهی No مجید عسکری No