fa سرطان در کتب پزشکی کهن ایرانی پژوهشی Original <p><strong>مقدمه:</strong> در تاریخ پزشکی ملل مختلف، مطالب بسیاری در مورد سرطان به چشم می خورد. مطالعه حاضر، کاوشی است در کتب کهن برای تبیین نقش پزشکی ایران در شناخت بیماری سرطان. </p><p><strong>روش کار:</strong> به طور کلی ٣٠ کتاب پزشکی ایرانی، از کتب پزشکی قرن ٣ تا١٣ هجری قمری در قالب یک مطالعه کتابخانه ای در این پژوهش مورد بررسی قرار گرفتند.</p><p><strong>یافته‌ها:</strong> بررسی ها نشان می دهند سرطان در کتب کهن پزشکی ایرانی در مبحث اورام مورد بحث قرار می‌گیرد و از اقسام «ورم صلب» و «آماس سرد» طبقه بندی می شود. همچون دیگر بیماری ها، سبب شناسی سرطان بر اساس اخلاط اربعه تبیین شده است. در عین حال، نقش تغذیه در ایجاد سرطان مورد غفلت قرار نگرفته است. از نظر تظاهرات بالینی، سرطان در مراحل اولیه فاقد علایم بالینی است اما به تدریج با پیشرفت سرطان، علایم و نشانه های آن ظاهر می گردند. سرطان در زنان شایع تر است و شایع‌ترین اعضای درگیر در زنان: پستان و رحم و در مردان: حلق، حنجره، روده و اندام های تناسلی می باشد. از نظر شیوع فصلی، سرطان در پاییز شایع تر است. در تشخیص افتراقی سرطان، انواع ورم های دیگر طرح و از طریق نشانه های بالینی آنها را از یکدیگر افتراق می دهند. در مورد پیش‌آگهی سرطان، بر پیش آگهی بد آن اتفاق نظر وجود دارد اما برخی عوامل را در پیش آگهی آن مؤثر می دانند. در مورد درمان سرطان، اعتقاد بر این است که هرچند درمان کامل برای سرطان وجود ندارد اما باید در مراحل اولیه بیماری به درمان آن (درمان دارویی، جراحی و رژیم غذایی) اقدام شود.</p><p><strong>نتیجه‌گیری:</strong> این مطالعه نشانگر آن‌ است که سرطان در کتب پزشکی کهن ایرانی از جنبه های مختلف مورد بحث قرار گرفته است که بخشی از آنها هنوز ارزش علمی خود را حفظ کرده اند.  </p> <p><strong>Introduction:</strong> In medical history of different nations, there are numerous documents concerning cancer. The present study is an investigation in ancient books to determine the part that Iranian medicine has played in the recognition of cancer. Methods: 30 Iranian medical books mostly from 3rd to 13th centuries A.H. in a library search study were examined. </p><p><strong>Results:</strong> The findings showed that cancer in ancient medical books of Iran has been categorized under "swellings" and classified as "solid tumor" and "cold swelling". Like other diseases, the etiology of cancer has been related to four humours. Also the role of nutrition in cancer development has not been neglected. Concerning clinical manifestations, it has been discussed that cancer in early stages lacks clinical manifestations but with its progression gradually its symptoms and signs appear. Cancer was found to be more common in women and the most common organs involved were indicated as breast and uterus in women and pharynx, larynx, gut and genitalia in men. Cancer outbreak was reported in autumn. To differentiate cancer from other swellings, it has been recommended that all swellings must be viewed using clinical and physical examination. Concerning the prognosis of cancer, there was an agreement on its poor prognosis but some factors were considered important. Concerning the treatment of cancer, it was believed that although there is no complete cure, the treatment of cancer (medical management, surgery, diet) should be considered in its early stages. </p><p><strong>Conclusion:</strong> The findings from this study indicate that in ancient Iranian medical books cancer has been thoroughly investigated from different perspectives some of which still have maintained their scientific merits. </p><p></p><p><strong>Hakim Research Journal 2006 9(2): 31-38. </strong></p> سرطان، طب اسلامی، ایران، تاریخ پزشکی. Cancer, Islamic medicine, Iran, history of medicine. 31 38 http://hakim.tums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-351&slc_lang=fa&sid=1 Omidvari S, (MD) دکتر سپیده امیدواری somidvari@ihsr.ac.ir Yes Montazeri A, (PhD). دکتر علی منتظری No