fa اجرای طرح تحول نظام سلامت با تأکید بر محور حمایت از ماندگاری پزشکان در مناطق محروم: نتایج و چالش‌ها عمومى General گزارش Report <div style="text-align: justify;"><span style="color:#0000FF;"><strong><span style="font-family: b roya;"><span style="font-size: 15pt;">مقدمه</span></span></strong></span><br> <span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:13.0pt;">توزیع نابرابر منابع انسانی در حوزه سلامت پدیده‌ای جهانی است و در ابعاد مختلفی بروز می‌کند </span></span><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:13.0pt;">(<a href="#_ENREF_1" title="Wibulpolprasert, 1997 #1"><span style="text-decoration:none;text-underline:none;"><span style="color:windowtext;">1</span></span></a>)</span></span><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:13.0pt;">. توزیع نابرابر به‌خصوص در حرفه پزشکی اولین و بزرگ‌ترین چالش است. اغلب پزشکان در کشورهای توسعه‌یافته و شهرهای بزرگ تمرکز دارند که دارای سطح زندگی مناسب، درآمد بالاتر و رضایت شغلی بیشتر است. حالت دوم توزیع نامناسب مربوط به ترکیب مهارت‌ها است. تعداد پزشکان در بسیاری از کشورها از جمله بنگلادش، برزیل، چین، پاکستان بیشتر از پرستاران است. سومین مسئله مربوط به فوق تخصص و چهارمین مورد مربوط به توزیع نامناسب نهادی است. در آخر توزیع نامناسب جنسیتی نیز از جمله موارد چالشی در این حوزه محسوب می‌شود </span></span><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:13.0pt;">(<a href="#_ENREF_2" title="Wibulpolprasert , 2003 #2"><span style="text-decoration:none;text-underline:none;"><span style="color:windowtext;">2</span></span></a>)</span></span><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:13.0pt;">، از این رو سازمان جهانی بهداشت برنامه‌ای با هدف رفع توزیع نابرابر کارکنان بهداشتی در مناطق محروم و روستایی ارایه کرده است. این برنامه پاسخی است به درخواست کشورهایی که تحت تأثیر بحران جهانی نیروی کار در بخش بهداشت و سلامت قرار گرفته‌اند </span></span><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:13.0pt;">(<a href="#_ENREF_3" title="Abrahams, 2006/2007 #3"><span style="text-decoration:none;text-underline:none;"><span style="color:windowtext;">3</span></span></a>, <a href="#_ENREF_4" title="Abzalova, 1998 #4"><span style="text-decoration:none;text-underline:none;"><span style="color:windowtext;">4</span></span></a>)</span></span><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:13.0pt;">. به‌علاوه دسترسی به کارکنان بهداشت و سلامت در مناطق محروم به بهبود نتایج بخش سلامت بر اساس ارزش‌ها و اصول مراقبت‌های اولیه می‌انجامد. فقدان راه‌حل‌های عملیاتی برای انطباق با چالش مذکور موضوعی است که در تمام کشورها اعم از توسعه‌یافته و در حال توسعه مهم و اساسی است. بر این اساس برنامه سازمان جهانی بهداشت به‌دنبال شواهد و ارایه توصیه‌های مبتنی بر شواهد روز دنیا است که با استراتژی‌های پیشنهادی قادر به رفع چالش حضور پزشکان در مناطق مورد نیاز باشد. سه محور اصلی تشکیل‌دهنده استراتژی‌های مذکور عبارتند از:</span></span></div> <ul> <li dir="RTL" style="margin-top: 0in; margin-right: 16.45pt; margin-bottom: 0.0001pt; background: white none repeat scroll 0% 0%; direction: rtl; unicode-bidi: embed; text-align: justify;"><span style="font-family:wingdings;"><span style="font-size:11.0pt;"></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:13.0pt;">تدوین و اشتراک استراتژی‌های اثربخش مبتنی بر شواهد که به افزایش دسترسی به کارکنان بهداشتی در مناطق محروم و روستایی </span></span></span></li> <li dir="RTL" style="margin-top: 0in; margin-right: 16.45pt; margin-bottom: 0.0001pt; background: white none repeat scroll 0% 0%; direction: rtl; unicode-bidi: embed; text-align: justify;"><span style="font-family:wingdings;"><span style="font-size:11.0pt;"></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:13.0pt;">حمایت از کشورهای عضو برای ارزیابی، انطباق و اجرای استراتژی‌های مذکور</span></span></span></li> <li dir="RTL" style="margin-top: 0in; margin-right: 16.45pt; margin-bottom: 0.0001pt; background: white none repeat scroll 0% 0%; direction: rtl; unicode-bidi: embed; text-align: justify;"><span style="font-family:wingdings;"><span style="font-size:11.0pt;"></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:13.0pt;">توسعه و انتشار توصیه‌ها و استراتژی‌های مبتنی بر شواهد در این حوزه </span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:13.0pt;">(<a href="#_ENREF_5" title="World Health Organization, 2009 #5"><span style="text-decoration:none;text-underline:none;"><span style="color:black;">5</span></span></a>)</span></span></span></li> </ul> <div style="text-align: justify;"><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:13.0pt;">گسترش مراقبت‌های اولیه سلامت (</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">PHC</span></span><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:13.0pt;">)<a href="#_ftn1" name="_ftnref1" title="">^{<span dir="LTR">^{<span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:11.0pt;">[1]</span></span>}</span>}</a></span> در ایران به‌طور عمده بر اساس اصول بهداشت همگانی کنفرانس آلما‌آتا است </span><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:13.0pt;">(<a href="#_ENREF_6" title="Manenti, 2011 #6"><span style="text-decoration:none;text-underline:none;"><span style="color:windowtext;">6</span></span></a>)</span></span><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:13.0pt;">. مراقبت‌های اولیه سلامت به‌طور چشمگیری به بهبود نتایج سلامت و بهداشت به‌ویژه در مناطق روستایی منجر شده است </span></span><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:13.0pt;">(<a href="#_ENREF_7" title="Shadpour, 2000 #7"><span style="text-decoration:none;text-underline:none;"><span style="color:windowtext;">7</span></span></a>)</span></span><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:13.0pt;">، با این حال پاسخگوی نیازهای رو به رشد سلامت مردم در چند دهه اخیر نیست. از سال 1384 برنامه پزشک خانواده در مناطق روستایی و شهرهای کوچک آغاز شد که در دولت بعد از آن نیز ادامه یافت </span></span><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:13.0pt;">(<a href="#_ENREF_8" title="Takian, 2013 #8"><span style="text-decoration:none;text-underline:none;"><span style="color:windowtext;">8</span></span></a>)</span></span><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:13.0pt;">. علی‌رغم افزایش جمعیت زیر پوشش بیمه درمانی، مسایل مربوط به دسترسی به خدمات سلامت و برابری در دسترسی و استفاده از این خدمات کماکان باقی‌مانده بود </span></span><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:13.0pt;">(<a href="#_ENREF_6" title="Manenti, 2011 #6"><span style="text-decoration:none;text-underline:none;"><span style="color:windowtext;">6</span></span></a>)</span></span><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:13.0pt;"> و </span></span><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:13.0pt;">(<a href="#_ENREF_9" title="Lankarani, 2013 #9"><span style="text-decoration:none;text-underline:none;"><span style="color:windowtext;">9-11</span></span></a>)</span></span><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:13.0pt;">. از این رو در دولت یازدهم مجموعه‌ای از برنامه‌های اصلاح و بازنگری نظام سلامت پیگیری شد </span></span><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:13.0pt;">(<a href="#_ENREF_8" title="Takian, 2013 #8"><span style="text-decoration:none;text-underline:none;"><span style="color:windowtext;">8</span></span></a>)</span></span><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:13.0pt;">. نتیجه این اصلاحات با عنوان طرح تحول نظام سلامت</span></span><a href="#_ftn2" name="_ftnref2" title="">^{<span style="font-family:arial,sans-serif;"><span style="font-size:13.0pt;"><span dir="LTR">^{<span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:11.0pt;">[2]</span></span>}</span></span></span>}</a><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:13.0pt;"> (</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">HSEP</span></span><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:13.0pt;">) توسط وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی بر اساس قانون برنامه چهارم و پنجم توسعه به منظور دستیابی به پوشش همگانی سلامت معرفی شد.</span></span><br> <span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:13.0pt;">کمبود کادر پزشکی در شهرها، بخش‌ها و روستاهای</span></span> <span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:13.0pt;">دورافتاده کشور و تراکم فارغ‌التحصیلان این رشته‌ها در کلان‌شهر پایتخت، سایر کلان‌شهرها و مراکز استان‌ها همواره</span></span> <span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:13.0pt;">باعث ایجاد اختلال در ارایه خدمات تشخیصی و درمانی به ساکنین مناطق محروم و نیازمند کشور شده است. به‌کارگیری پزشکان خارجی در سال‌های اول پس از پیروزی انقلاب و مداخلات و فشارهای سیاسی و اجتماعی متعدد در روند جذب و به‌کارگیری پزشکان متخصص اثر نامطلوبی به‌جا گذاشته بود. بررسی وضع موجود نظام بهداشتی درمانی کشور (در اواخر دهه پنجاه) نشان می‌دهد که توزیع نیروهای پزشکی کشور به‌شدت ناهمگون بوده است؛ به‌طوری که 69% پزشکان متخصص در تهران و 18% پزشکان در شهرهای تبریز، مشهد، اهواز، شیراز و اصفهان و 13% در بقیه کشور توزیع شده بودند. از آنجا که طرح خدمات پزشکان در اکثر نقاط جهان وجود دارد جهت رفع معضل کمبود کادر درمانی، در اردیبهشت ماه سال 1367 قانون مربوط به خدمت پزشکان و</span></span> <span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:13.0pt;">پیراپزشکان به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید و به موجب آن فارغ‌التحصیلان رشته‌های</span></span> <span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:13.0pt;">پزشکی و پیراپزشکی مکلف شدند که سال‌های اولیه خدمت خود را خارج از تهران و در</span></span> <span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:13.0pt;">شهرهای دور افتاده انجام دهند تا به این وسیله قسمتی از دین خود را به جامعه ادا</span></span> <span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:13.0pt;">کنند. به منظور حل این کمبود برنامه &laquo;حمایت از ماندگاری پزشکان در مناطق محروم&raquo; با هدف افزایش دسترسی مردم ساکن در مناطق محروم کشور به خدمات سلامت سطح دوم و سوم و در جهت اجرای بند &laquo;ب&raquo; ماده 34، بند &laquo;الف&raquo; ماده 36 قانون برنامه پنجم توسعه کشور و بند &laquo;9-7&raquo; سیاست‌های کلان بخش سلامت ابلاغی مقام معظم رهبری، تدوین شده است </span></span><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:13.0pt;">(<a href="#_ENREF_12" title=", #12"><span style="text-decoration:none;text-underline:none;"><span style="color:windowtext;">12</span></span></a>, <a href="#_ENREF_13" title=", #13"><span style="text-decoration:none;text-underline:none;"><span style="color:windowtext;">13</span></span></a>)</span></span><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:13.0pt;">. &nbsp;این برنامه از ابتدای خردادماه سال 1393 در قالب یکی از برنامه‌های طرح تحول نظام سلامت، در دانشگاه‌های علوم پزشکی سراسر کشور اجرا شد. پزشکان مشمول این برنامه در صورت پذیرش تعهدات مندرج در دستورالعمل &laquo;برنامه حمایت از ماندگاری پزشکان در مناطق محروم&raquo; و با تکمیل فرم مربوطه، به عنوان &laquo;پزشک ماندگار&raquo; شناخته می‌شوند و می‌توانند از مزایای تشویقی ماندگاری که در قالب &quot;پرداخت ثابت و پرداخت عملکردی&quot; است، بهره‌مند شوند. در این گزارش ضمن مرور فرایند اجرایی برنامه ماندگاری پزشکان، نتایج اجرا و نارسایی‌ها و چالش‌های پیش روی این محور بحث و بررسی خواهد شد.</span></span></div> <div> <div style="text-align: justify;"></div> <hr align="left" size="1" width="33%" > <div id="ftn1" style="text-align: justify;"><a href="#_ftnref1" name="_ftn1" title=""><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">[1]</span></span></span></a><span style="font-family:times new roman,serif;">Primary Health Care</span></div> <div id="ftn2" style="text-align: justify;"><a href="#_ftnref2" name="_ftn2" title=""><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">[2]</span></span></span></a><span style="font-family:times new roman,serif;"> Health System Evaluation Plan -or- Health Transformation Program</span></div> </div> <div style="text-align: center;"><strong>Implementing the Health Transformation Plan with Emphasis on Supporting the Survival of Physicians<br> in Deprived Areas: The Results and Challenges</strong><br> &nbsp;</div> <div style="text-align: justify;">Alireza Olyaeemanesh^*1, Saeid Manavi², Mohammad Aghajani³, Leila Poraghasi⁴, Ali Maher⁵, Ali Shahrami⁶, Mosa Tabatabaei⁷, Farah babaei⁸, Jamshid Kermanchi9, Peirhossein Kolivand¹⁰, Hassan Vaezi¹¹, Marziyeh Zangeneh¹²,Arezoo Dehghani¹³, Seyedeh Sana Hosseini¹⁴<br> <br> &nbsp;</div> <div style="text-align: center;"><em>1 Director General of the Office of Technology Assessment, Standards & Health Tariffs. Ministry of Health and Medical Education<br> 2 Head of the Tariff Policy Department & Payment System Ministry of Health and Medical Education<br> 3 Deputy for Curative Affairs Ministry of Health and Medical Education<br> 4 Expert of Tariff Policy Department, Payment and Treatment Resources Ministry of Health and Medical Education<br> 5 Vice Deputy of Curative Affairs. Ministry of Health and Medical Education<br> 6 Executive Vice of Curative Affairs Ministry of Health and Medical Education<br> 7 Head of the Department of Economic Planning and Health Insurance Ministry of Health and Medical Education<br> 8 Head of Department of Midwifery Ministry of Health and Medical Education<br> 9 Adviser of Curative Affairs in the Disease Management. Ministry of Health and Medical Education<br> 10 Head of The Emergency Department of The Country. Ministry of Health and Medical Education<br> 11 Head of Hospital Emergency Ministry of Health and Medical Education.<br> 12 Expert of Coordination Office and Planning of Health Insurance Ministry of Health and Medical Education<br> 13 Director of Public Relations f Curative Affairs Ministry of Health and Medical Education<br> 14 Expert of Curative Affairs Ministry of Health and Medical Education</em><br> <br> &nbsp;</div> <div style="text-align: justify;"></div> <div style="text-align: center;"><span style="color:#0000FF;"><strong>Please cite this article as follows:</strong></span></div> <div style="text-align: justify;">Olyaeemanesh A, Manavi S, Aghajani M, Poraghasi L,Maher A, Shahrami A, et al. Implementing the Health Transformation Plan with Emphasis on Supporting the Survival of Physicians in Deprived Areas: The Results and Challenges. Hakim Health Sys Res 2017; 19(4): 228-237<br> <br> <strong><span style="color:#0000FF;">* Corresponding Author: </span></strong>7 Th Floor, Block A Eyvanak E Qods, Tehran, Iran Tel: +98-21- 81454321, Emeil: Olyaee@Health.Gov.Ir</div> 228 237 http://hakim.tums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-629&slc_lang=fa&sid=1 علیرضا اولیایی‌منش olyaee@health.gov.ir Yes سعید معنوی No محمد آقاجانی No لیلا پورآقاسی No علی ماهر No علی شهرامی No و همکاران No