Hakim Research Journal

fa بررسی شیوع و عوامل مؤثر بر خوددرمانی در میان زنان جنوب تهران: یک مطالعه مقطعی Investigating the prevalence and Determinants of Self-Medication among Women in Southern Tehran: A Cross-Sectional Study عمومى General پژوهشی Original مقدمه: خوددرمانی به عنوان یک چالش عمده بهداشتی، منجر به عوارض جانبی داروها، مقاومت آنتی‌بیوتیکی و افزایش هزینه‌های درمانی می‌شود. این مطالعه با هدف تعیین فراوانی و شناسایی عوامل موثر بر خوددرمانی انجام شد. روش‌ کار: این مطالعه توصیفی-تحلیلی در سال 1400 بر روی 270 زن بالای 15 سال مراجعه‌کننده به 42 مرکز و پایگاه تحت پوشش مرکز بهداشت جنوب تهران (مناطق 11، 16 و 17) انجام شد. نمونه‌گیری به روش تصادفی سیستماتیک انجام و داده‌ها با استفاده از پرسشنامه محقق‌ساخته جمع‌آوری گردید. روایی پرسشنامه با شاخص CVI و پایایی با آلفای کرونباخ و روش بازآزمایی تأیید شد. تجزیه و تحلیل داده‌ها با نرم‌افزار SPSS نسخه 25 و با استفاده از آزمون‌های کای-دو و ضریب همبستگی پیرسون انجام شد. یافته‌ها: فراوانی خوددرمانی در طی دو ماه گذشته 57/0% (فاصله اطمینان 95% : 51/1 تا 62/9) و برای اعضای خانواده 44/4 (فاصله اطمینان 95% : 38/5 تا 50/3) بود. بیشترین دلایل خوددرمانی شامل ابتلا قبلی به بیماری، وجود همیشگی دارو در منزل و مهم نبودن بیماری به ترتیب 82/1%، 50/2% و 47/2% بود. شایع‌ترین بیماری‌های منجر به خوددرمانی، سرماخوردگی (64/8%) و سردرد (61/8%) و پرکاربردترین داروها، آموکسی‌سیلین (14/1%) و استامینوفن (10/7%) بودند. تحلیل آماری داده‌ها نشان داد بین خوددرمانی با سطح سواد، وضعیت تأهل، سن ازدواج، تعداد فرزندان، وضعیت اقتصادی خانواده و میزان استرس  ارتباط معنی‌دار وجود دارد. نتیجه‌گیری: شیوع خوددرمانی در زنان مورد مطالعه بسیار بالاست و تحت تأثیر عوامل اجتماعی-اقتصادی و روانی قرار دارد. برنامه‌ریزی آموزشی هدفمند، نظارت بر فروش داروهای بدون نسخه و افزایش دسترسی به خدمات پزشکی ارزان‌قیمت از راهکارهای کلیدی برای کاهش این پدیده محسوب می‌شوند. <div style="text-align: justify;"></div> Introduction: Self-medication is a major public health challenge that leads to adverse drug reactions, antibiotic resistance, and increased healthcare costs. This study aimed to determine the frequency and identify factors associated with self-medication. Methods: This descriptive-analytical study was conducted in 2021 among 270 women aged 15 years and older attending 42 health centers and posts under the South Tehran Health Center (Districts 11, 16, and 17). Systematic random sampling was employed, and data were collected using a researcher-developed questionnaire. Content validity was confirmed using the Content Validity Index (CVI), and reliability was established through Cronbach’s alpha and test-retest methods. Data analysis was performed using SPSS version 25 with chi-square and Pearson correlation coefficient tests. Results: The prevalence of self-medication over the past two months was 57.0% for the participants themselves and 44.4% (with 95% confidence interval) for their family members. The most common reasons for self-medication included previous experience with the illness, constant availability of medications at home, and perceiving the illness as unimportant 82.1%, 50.2%, 47.2%, respectively. The most frequent conditions leading to self-medication were the common cold (64.8%) and headache (61.8%), and the most commonly used medications were amoxicillin (14.1%) and acetaminophen (10.7%). Statistical analysis revealed significant associations between self-medication and literacy level, marital status, age at marriage, number of children, household economic status, and stress level. Conclusion: Self-medication is highly prevalent among the studied women and is influenced by socio-economic and psychological factors. Targeted educational programs, stricter regulation of non-prescription drug sales, and improved access to affordable medical services are key strategies to mitigate this practice. خوددرمانی, زنان, عوامل مؤثر, سلامت زنان, تهران Self-medication, women, associated factors, women's health, Tehran 141 153 http://hakim.tums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-729&slc_lang=fa&sid=1 Javad Barzegari جواد برزگری No PhD in Healthcare management, National Institute of Health Research, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran. دکتری تخصصی مدیریت خدمات بهداشتی درمانی، گروه خدمات سلامت، موسسه ملی تحقیقات سلامت جمهوری اسلامی ایران، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران. Mahvash Karampour مهوش کرم‌پور No Master of Medical Education, Deputy of Health, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran. کارشناس ارشد آموزش پزشکی، معاونت بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران. Abolghasem Poorreza ابوالقاسم پوررضا Yes PhD in Public Health, Professor, Department of Health Education and Promotion, School of Public Health, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran. دکتری تخصصی بهداشت عمومی، استاد، گروه آموزش و ارتقای سلامت، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران. Masoumeh Sehati معصومه صحتی No Master of Medical Education, Deputy of Health, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran. کارشناس ارشد آموزش پزشکی، معاونت بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران. Mina Riahi مینا ریاحی No PhD in Healthcare management, Deputy of Health, Shahrekord University of Medical Sciences, Shahrekord, Iran. دکتری تخصصی مدیریت خدمات بهداشتی درمانی، معاونت بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی شهرکرد، شهرکرد، ایران.