Hakim Research Journal

fa شناسایی مؤلفه‌ها و سنجه‌های بهره‌وری ساختمان بیمارستان: یک مطالعه مروری حیطه‌ای Identifying Components and Indicators of Hospital Building Productivity: A Scoping Review عمومى General مروری Review مقدمه: بیمارستان‌ها از مهم‌ترین زیرساخت‌های فیزیکی نظام سلامت‌اند و بخش قابل‌توجهی از منابع سرمایه‌ای را به خود اختصاص می‌دهند. کیفیت طراحی، ساخت و بهره‌برداری از ساختمان‌های بیمارستانی تأثیر مستقیمی بر بهره‌وری و کیفیت خدمات دارد. بااین‌حال، به‌دلیل پیچیدگی خدمات سلامت و نبود چارچوب‌های جامع و بومی، سنجش بهره‌وری ساختمان بیمارستان‌ها کمتر به‌صورت نظام‌مند بررسی شده است. این مطالعه با هدف تدوین چارچوب سنجش بهره‌وری ساختمان بیمارستان‌های ایران انجام شد. روش کار: این پژوهش با استفاده از روش مرور حیطه‌ای و بر اساس الگوی شش‌مرحله‌ای آرکسی و اومالی انجام شد. جست‌وجوی نظام‌مند بدون محدودیت زمانی در پایگاه‌های PubMed، ScienceDirect، Web of Science، Springer، SID و Magiran و همچنین Google Scholar در بازه فروردین تا آبان ۱۴۰۴ صورت گرفت. پس از غربالگری عناوین، چکیده‌ها و متون کامل، داده‌ها استخراج و با رویکرد چرخه عمر ساختمان تحلیل شدند. یافته‌ها: از میان ۵۳۰ منبع شناسایی‌شده، ۵۴ مطالعه وارد تحلیل نهایی شد. نتایج نشان داد بهره‌وری ساختمان بیمارستان در سه مرحله پیش از ساخت، حین ساخت و پس از ساخت قابل‌طبقه‌بندی است. مؤلفه‌های اصلی این مراحل شامل «مطابقت با اسناد بالادستی»، «کیفیت ساخت بیمارستان» و «بهره‌برداری از ساختمان» بود. همچنین، سنجه‌های مرتبط با برنامه‌ریزی، کیفیت فنی، ایمنی، مدیریت انرژی، کارایی فضا و نگهداشت شناسایی شد. نتیجه‌گیری: بهره‌وری ساختمان بیمارستان مفهومی چندبعدی است که باید در کل چرخه عمر ساختمان سنجیده شود. چارچوب ارائه‌شده می‌تواند مبنایی برای طراحی ابزارهای بومی سنجش بهره‌وری و حمایت از تصمیم‌گیری مدیریتی و سیاست‌گذاری در نظام سلامت باشد. Introduction: Hospitals are among the most important physical infrastructures of the health system and allocate a significant share of capital resources. The quality of design, construction, and operation of hospital buildings has a direct impact on productivity and quality of services. However, due to the complexity of health services and the absence of comprehensive and localized frameworks, the productivity assessment of hospital buildings has been less systematically examined. This study was conducted with the aim of developing a framework for assessing the productivity of hospital buildings in Iran. Methods: This study was conducted using the scoping review method based on the six-stage framework of Arksey and O’Malley. Systematic search without time limitation was conducted in PubMed, ScienceDirect, Web of Science, Springer, SID, Magiran, and Google Scholar from April to November 2025. After screening titles, abstracts, and full texts, data were extracted and analyzed using the building life-cycle approach. Results: Among 530 identified sources, 54 studies were included in the final analysis. The results showed that hospital building productivity can be classified into three stages: pre-construction, construction, and post-construction. The main components of these stages included “compliance with upstream documents,” “quality of hospital construction,” and “building operation.” In addition, indicators related to planning, technical quality, safety, energy management, space efficiency, and maintenance were identified. Conclusion: Hospital building productivity is a multidimensional concept that should be assessed throughout the entire building life cycle. The proposed framework can serve as a basis for designing localized productivity assessment tools and supporting managerial decision-making and policymaking in the health system. منابع سلامت, کارایی, بیمارستان‌ها, زیرساخت‌های خدمات سلامت Health resources, Efficiency, Hospitals, Health service infrastructures 116 129 http://hakim.tums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1915-1&slc_lang=fa&sid=1 Ali Abadei علی آبادئی aliabadei2019@gmail.com No Master’s Student of Health Services Management, Faculty of Management and Medical Informatics, Isfahan University of Medical Sciences, Isfahan, Iran. دانشجوی کارشناسی‌ارشد مدیریت خدمات بهداشتی درمانی، دانشکده مدیریت و اطلاع‌رسانی پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، اصفهان، ایران. Masoud Ferdosi مسعود فردوسی ferdosi1348@yahoo.com Yes PhD in Health Services Management, Professor, Department of Health Services Management, Center for Health Management and Economics Research, Isfahan University of Medical Sciences, Isfahan, Iran. دکترای تخصصی مدیریت خدمات بهداشتی درمانی، استاد، مرکز تحقیقات مدیریت و اقتصاد سلامت، دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، اصفهان ایران.